Robertus van Cîteaux

Hij kwam uit de omgeving van de Franse stad Troyes in de landstreek Champagne. Zijn ouders, Thierry en Eremgarde, waren van adellijke afkomst. Toen zijn moeder van hem in verwachting was, had zij een droom, waarin de Heilige Maagd haar een gouden ring overhandigde die bestemd was voor de zoon die geboren zou worden. Dat bracht haar ertoe hem een gedegen vorming mee te geven. Op zijn 15e trad hij in bij de benedictijnen van Montier-la-Celle (zie Bobin van Troyes). Al heel vlug na zijn opleiding werd hem de leiding van het klooster toevertrouwd. Vandaaruit werd hij geroepen om abt te worden van klooster St-Michel-de-Tonnere (= 'St-Michaël-van-de-Donder).

Toch ging zijn hart uit naar het kluizenaarsbestaan om in de eenzaamheid God te zoeken en te dienen. Hij verliet zijn klooster met een aantal medestanders en trok zich terug in de bossen van Collan. Nu kwamen de monniken van Molesmes vragen of hij over hen de leiding wilde nemen; zij zeiden dat zij precies hetzelfde ideaal hadden als hij en dat zij zich door hem zouden laten leiden. Dat bleken ze echter niet vol te houden; Robertus wilde een veel rigoureuzer en radicaler levenswijze dan zij. Hij trok zich dus weer terug in de eenzaamheid om zijn oude ideaal van kluizenaar weer op te pakken. Maar de monniken van Molesmes bleven bij hem aandringen om het toch weer met ze te proberen. Na weer een tijdje met hen voortgeploeterd te hebben, kwam hij tot de slotsom dat het echt niet ging. Teleurgesteld verliet hij Molesmes in gezelschap van Stefanus Harding († 1134; feest 26 januari) en Albericus († 1109; feest 26 januari).

Met zijn drieën vestigden zij zich in het plaatsje Cîteaux. Daaruit groeide een klooster naar het hart van Robertus. Hij maakte de benedictijnse levenswijze strenger en soberder. Deze richting is sindsdien genoemd Cisterciënzers , naar het plaatsje waar dit alles begon. Overal namen kloosters de leefregel van Cîteaux over. De kerken moesten sober zijn, haast zonder versieringen: die leidden immers alleen de geest af die zich op God wilde richten. Uit eerbied voor de heilige Maagd Maria schreef Robertus voor, dat alle kloosterkerken van de cisterciënzers Mariakerken moesten zijn.

Nog altijd gaven de verlaten monniken van Molesmes hun pogingen niet op om hun abt terug te krijgen. Zij zochten hun toevlucht bij de paus, Urbanus II († 1099; feest 29 juli), en deze bepaalde dat Robertus inderdaad de leiding van Molesmes weer op zich moest nemen. Met spijt in het hart heeft hij gehoorzaamd; dat was in 1099. Hij was er nog tien jaar abt; toen stierf hij; volgens sommigen op 21 maart 1110; anderen beweren op 17 april 1111.

Het was paus Honorius III († 1227), die hem in 1222 heilig verklaarde.

Hij wordt afgebeeld met een ring (volgens de legende ontving zijn moeder voor zijn geboorte van de Maagd Maria een ring); met een kloostermodel; met een schaal aardbeien (volgens de legende groef hij die op van onder de sneeuw voor de zieke gravin van Bar-sur-Seine).

In het Franse taalgebied bestaan er weerspreuken op zijn feestdag:

"A la Saint-Robert
Tout arbre est vert" ^282a:48
[Sint-Robert gekomen
groen aan de bomen]

"La pluie de la Saint-Robert
De bon vin remplit ton verre" ^282a:48
[Regen met Sint Rob
In 't glas wijn met een kop]

"Quand il gèle les jours de Saint-Georges,
Saint-Marc et Saint-Robert,
C'est signe que la récolte sera mauvaise." ^282a:48

[Als het vriest met St-Joris, St-Markus en St-Robert,
dan zal er een slechte oogst zijn]