Athanasius van Alexandrië

† 373 · Egypte · bisschop & kerkleraar

Patroon van: Hoofdpijn Hoofdpijnen
Ook bekend als: de Grote

Hij moet rond 296 in Alexandrië geboren zijn. Hij studeerde aan de beroemde school van zijn geboortestad. Reeds als diaken wist hij Aríus te ontmaskeren als dwaalleraar.

Als assistent van zijn bisschop Sint Alexander († 328; feest 26 resp. 27 februari) maakte hij het Concilie van Nicea mee. Enige tijd na terugkomst in Alexandrië werd hij in 328 benoemd tot diens opvolger als patriarch van die stad. Veertig jaar lang gaf hij leiding aan de hem toevertrouwde kudde. Vijf keer moest hij zijn onvermoeibare strijd voor de goddelijke natuur van Christus betalen met een verbanning: in 336 naar Trier; van 339 tot 346 naar Rome; van 356-362 in de woestijn; nog eens van 362 tot 363 en tenslotte van 365 tot 366. Intussen schreef hij heldere verhandelingen waarin hij de ware leer van de Kerk duidelijk uiteenzette. Als leerling van Antonius de Grote († 356; feest 17 januari), tekende hij enkele jaren na diens overlijden (" 360) zijn levensverhaal op in de vorm van een ooggetuigenverslag. Zijn herhaalde verbanningen hadden als onbedoeld neveneffect, dat zijn werken ook in het westen bekend raakten.

Verering & Cultuur

Sinds 1454 rusten zijn stoffelijke resten in de San-Zaccaria te Venetië. Met Basilius de Grote, Gregorius van Nazianze en Johannes Chrysostomus behoort hij tot de vier grote Griekse kerkvaders ; soms wordt Cyrillus van Alexandrië er als vijfde aan toegevoegd. De oosterse kerk beschouwt hem als een van de drie heilige prelaten. In de loop der geschiedenis gaf men hem de titels 'Vader van de Orthodoxie', 'Steunpilaar van de kerk' en 'voorvechter van Christus' goddelijkheid'.

In 1568 werd hij in de westerse kerk uitgeroepen tot kerkleraar.

Ook in de Koptische kerk geniet hij verering.

Patronaten

Zijn voorspraak wordt ingeroepen tegen hoofdpijn.

Afgebeeld

Hij wordt afgebeeld als bisschop, maar zonder mijter en staf; met boek of schriftrol ( kerkvader ); maakt zegenend gebaar; kaal hoofd en lange baard; in een boot op de Nijl, op de vlucht voor zijn achtervolgers.

Athanasius van Alexandrië
^{'Bericht van boven' (RKK ZinSpelen, Radio 5, zondag 2 mei 2010)}

De kerk maakt in uw dagen barre tijden door. Dat is erg. Want de boodschap van de kerk biedt veel mensen houvast in het leven. Als nu de ambtsdragers onbetrouwbaar blijken, zouden goede gelovigen wellicht ook aan de betrouwbaarheid van de boodschap kunnen gaan twijfelen.

Ik kan er over meepraten. Mijn naam is Athanasius. Vandaag, 2 mei, is mijn feestdag. Ik was in het jaar 325 aanwezig bij de bisschoppenvergadering waar de geloofsbelijdenis werd opgesteld. U weet wel: “Ik geloof in God de almachtige Vader, schepper van hemel en aarde, van alwat zichtbaar en onzichtbaar is… enzovoort.’ Als u eens wist hoeveel ruzie er is gemaakt over die tekst. Inktpotten vlogen door de vergaderzaal. Bisschoppen gingen elkaar te lijf. Aanslagen werden voorbereid. Als bisschop ben ik tot vijf keer toe verdreven. Ik moest vele jaren ver van huis in ballingschap doorbrengen. En waarom? Omdat de betrouwbaarheid van de boodschap mij ter harte ging. Ze noemen mij een houwdegen en doordouwer. Oké, dat geef ik toe. Maar het gaat om de goede zaak. De tegenstanders waren bereid Jezus een goed en edel mens te noemen, ja de edelste mens die ooit geleefd heeft. Maar Zoon van God? Nee, dat niet!

‘Is dat nu zo belangrijk?’ zult u vragen. Ja, dat is van het grootste belang. Jezus was de naastenliefde in eigen persoon; de vergevingsgezindheid en de barmhartigheid zelve. In hem kwam het geheim van het leven aan het licht. In hem kwam God zelf onder de mensen.

“Kan niet!” riepen de tegenstanders.
“Toch is het zo!” schreeuwden wij terug.
En zij weer: “Eerder kan een beeldhouwwerk in een levend mens veranderen dan dat God mens kan worden. God is geest, en mens is materie.”
“Kan wel zijn. Maar die barmhartigheid, die goedheid: dat was geen maaksel of bedenksel van God, maar die kwam uit God zelf voort, zoals een kind geboren wordt uit de schoot van een moeder.”

Trouwens, hebt u er ooit bij stil gestaan hoe vreemd die uitspraak is: ‘gebóren uit de Váder’? Juist daarom! Vader en Zoon staan niet los van elkaar. Zij zijn in wezen gelijk. Als je God met materie zou mogen vergelijken, zou je kunnen zeggen: Jezus was uit hetzelfde hout gesneden als God zelf. Hij was van hetzelfde laken een pak. Of – met een beeld uit jullie eigen cultuur: Jezus had hetzelfde DNA als God.

Daar kunnen mensen zich aan vasthouden. Zijn liefde was Gods liefde. Sindsdien mogen wij zeggen: onze liefde, mijn en uw liefde, is een afstraling van Gods liefde. Die staan niet los van elkaar, nee, ze zijn in wezen gelijk. Liefde is het geheim van het leven. Onze goedheid is een afstraling van Gods goedheid. Die zijn in wezen gelijk. Goedheid is het geheim van het leven. Dat is Jezus komen laten zien. Vertrouw daarop. Hou daar aan vast. Laat dat je niet afnemen. Ook niet, als ambtsdragers of hun aanklagers dat geheim verraden.

Afbeeldingen

ca 1600, Houten paneel. Russische (Novgorod) school.

— Ste.-Savine bij Troyes. Glasvenster. Athanasius doopt kleine kinderen.

— Ste.-Savine bij Troyes. Glasvenster. Athanasius op het Concilie van Nicea.

— Ste.-Savine bij Troyes. Glasvenster. Athanasius bisschop gewijd.

Verering & Cultuur

Patronaten

Afgebeeld

Afbeeldingen

Bronnen