Gerardus van Clairvaux

Broer van Bernardus de Grote; hij was nog soldaat toen zijn beroemde broer met 30 monniken Cîteaux stichtte.

De kloosterorde der Cisterciënzers werd gesticht door een groep monniken onder leiding van Sint Robertus van Molesmes († 1110; feest 29 april) die in 1098 een woest terrein bij Cîteaux (afgeleid van het Latijnse 'Cistercium') in Bourgondië als verblijf koos. Haar definitieve vorm kreeg zij dankzij het geschrift van Stefanus Harding († 1134; feest 17 april) 'Charta Caritatis', dat de status van een officiële regel kreeg. Deze nieuwe kloosterbeweging kreeg in 1112 een enorme impuls door de intrede van Sint Bernardus († 1153; feest 20 augustus) met 5 familieleden en dertig gezellen. Vanuit Cîteaux werd hij met twaalf medebroeders naar Clairvaux gestuurd om daar een nieuwe vestiging te beginnen. Hij wordt dan ook wel de tweede stichter genoemd. De officiële benaming luidt Sacer Ordo Cisterciensis, afgekort als s.o.cist. of o.s.b.cist.; zij worden cisterciënzers van de gewone observantie genoemd, ook Bernardijnen genoemd. Na de hoge middeleeuwen voerden zij een aanzienlijke versobering in, vooral in hun kerken en kloostergebouwen.

Zij gaan gekleed in een witte pij met zwart scapulier waaraan de zwarte capuce is bevestigd, alles bijeengehouden met een brede leren riem. In het koor dragen zij een kovel. Leden van de vrouwelijke tak heten cisterciënzerinnen.

Volgens de legende had hij aanvankelijk geweigerd met de religieuze beweging van Bernardus mee te doen. Maar toen hij in de strijd gewond raakte, begon hij na te denken over zijn leven en voegde zich tenslotte bij zijn broer Bernardus.

In de beroemde Legenda Aurea wordt dit als volgt verteld. Bernardus had eens vol liefde tegen hem gezegd: "Pas maar op: alleen een ongeluk zal je tot inkeer kunnen brengen en je oren geven om te horen." Daarbij had hij hem speels met zijn vinger in de zij geprikt met de woorden: "Er komt een dag, en die is niet zo heel ver meer, dat een lans deze zij zal doorboren en je de raad die je nu in de wind slaat ter harte zal doen nemen." Reeds een paar dagen later liep hij precies op de plek die zijn broer had aangewezen, een lanssteek op. Door de vijand werd hij in de gevangenis geworpen. Bernardus kwam hem daar opzoeken, maar kreeg geen toestemming met hem te spreken. Daarom riep hij zo hard hij kon: "Gerardus, ik denk dat er nog maar weinig voor nodig is om samen naar mijn klooster terug te gaan." Diezelfde nacht nog vielen de boeien van hem af, zwaaide de deur vanzelf open en vluchtte hij naar Bernardus toe met de mededeling dat hij geheel van mening veranderd was en niets liever wilde dan monnik worden.

[183»Bernardus;
Op soortgelijke wijze worden bevrijdingen verteld van de apostel Petrus (Handelingen 12) en Paulus (Handelingen 16,25-30).]

Hij diende als econoom (cellerarius). Bij zijn dood ( † 1138 ) sprak Bernardus een lijkrede uit, die tot de meest ontroerende literatuur uit de middeleeuwen wordt gerekend.