Albanus van Verulam

Het meeste van wat wij weten over Sint Alabanus gaat terug op de kerkgeschiedenis van Beda († 735; feest 25 mei).

Hij vermeldt dat er in de tijd van Albanus in Engeland een verschrikkelijke christenvervolging uitbrak. Waarschijnlijk zijn we dan aan het begin van de 4e eeuw tijdens de vervolgingen onder keizer Diocletainus (284-305). Albanus liep in zijn woonplaats Veralum (ook Veralumium, thans Saint-Albans) iemand tegen het lijf die op de vlucht was voor zijn vervolgers: een christenpriester; hij heette Amfibalus. Hij verborg hem bij zich in huis. Al spoedig raakte hij zo onder de indruk van de biddende en eerbiedige levenswijze van zijn gast dat hijzelf christen werd. Op het moment dat Romeinse soldaten bij hem aan de deur kwamen voor een razzia, kleedde hij zich in het priestergewaad van zijn gast. Prompt werd hij gearresteerd en aan een Romeinse rechter voorgeleid. Deze veroordeelde hem tot de dood door het zwaard. De terechtstelling zou buiten de stad plaats vinden.
Ze moesten daartoe een snel stromende rivier oversteken, waarschijnlijk de Ver. Aan de overkant beklom hij de heuvel die uitkeek over een prachtige vlakte. Boven aangekomen had hij dorst gekregen. Hij bad de goede God om drinken en prompt ontsprong aan zijn voeten een bron.
De dorst herinnert aan het lijden van Jezus.

De bron die ontspringt verwijst ook naar het evangelie, bron des levens, dat sindsdien in die streken zijn ingang vond.

Onmiddellijk hierna gaf een van de soldaten hem de genadeslag. De huidige kathedraal werd gebouwd op de plek van zijn martelaarschap, Holmhurst Hill.

In later eeuwen ontstond daar de naar hem genoemde abdij die bleef bestaan tot aan de Reformatie, halverwege de 16e eeuw.

Hoewel in eerste instantie gespaard door Albanus’ heldendaad, ontkwam ook Amfibalus uiteindelijk niet aan de vervolging. Hij onderging eveneens de marteldood en wordt gevierd op dezelfde dag: 22 juni.