Nazarius van Milaan met Celsus

Nazarius' moeder, Perpetua, was nog gedoopt door de apostel Petrus († 67; feest 29 juni). Geïnspireerd door het voorbeeld van zijn moeder, verlangde hij ernaar Christus te verkondigen en trok door Noord-Italië, tezamen met de jonge Celsus, die een doopleerling van hem was geweest. In Milaan werden zij door heidenen gevangen genomen. Juist in die tijd kwamen de christenvervolgingen onder keizer Nero (54-68) op gang. De stadhouder liet de twee geruime tijd in de boeien aan hun lot over. Uiteindelijk gaf hij opdracht ze te onthoofden.

Legende
In de legende worden zij vaak in verband gebracht met de andere beroemde Milanese martelaren Gervasius en Protasius († 1e eeuw; geest 19 juni). Bij een eerder bezoek aan Milaan zouden Nazarius en Celsus deze twee al in de gevangenis hebben bezocht, gesterkt en getroost. Voor straf werden ze uit de stad verbannen. Nu trokken ze al verkondigend rond door Gallië.

Zo geeft de legende ook een verklaring voor het feit dat hun verering in later eeuwen wijd verspreid raakte in Gallië: ze hadden er gepreekt.

Vele jaren later waren ze weer in Milaan. Nog altijd zaten Gervasius en Protasius in de gevangenis. Nu werd Nazarius gearresteerd en kort daarna onthoofd; de andere drie zouden gevolgd zijn op een later tijdstip. Er is ook nog sprake van een Lucianus .

Aanvankelijk lagen Nazarius en Celsus apart begraven. Op 10 mei 395 werden de beide lichamen ontdekt en door bisschop Ambrosius († 397; feest 7 december) plechtig overgebracht naar de kathedrale apostelkerk.

Nazarius is patroon van de Franse plaats Saint-Nazaire (dep. Loire-Atlantique); zijn voorspraak wordt ingeroepen voor de kinderen.

Hij wordt afgebeeld als martelaar (met palmtak); soms als (belangrijke) soldaten.