Foilan van Fosses-la-Ville

De naam van Foilan is verbonden met klooster Fosses-la-Ville in de Belgische Ardennen even ten westen van Namen.

Volgens de overlevering was Foilan een zoon van koning Fyltan van Mounster in Ierland. Beda, de heilige geschiedschrijver uit de achtste eeuw († 735; feest 25 mei), weet te vertellen, dat de heilige edelman Fursey († 650; feest 16 januari) zich vanuit Ierland vestigde in het oosten van Engeland, tezamen met zijn beide broers Foilan en Ultan (of Uttan; † 686; feest 2 mei). Koning Sigebert († 635; feest 27 september) bouwde daar voor hen een klooster in de buurt van Suffolk. Toen Fursey op pelgrimstocht vertrok naar Rome, nam Foilan de leiding van het klooster over. Maar in de woelige oorlogen die er in die tijd op het Briste eiland heersten tussen de verschillende koninkrijkjes, viel het ten prooi aan verwoesting en de monniken vluchtten naar het vasteland.

Intussen was alweer jaren geleden Fursey op de terugweg van zijn pelgrimstocht te Péronne in Noord-Frankrijk overleden en begraven. Zijn beide broers kwamen zich vestigen in de buurt van zijn gedachteniskapel en stichtten daar het 'Ierse klooster', pleisterplaats voor monniken van overzee die op pelgrimstocht waren. Het kwam onder leiding van Foilan te staan. Naar het schijnt was hij omringd door een kring van medewerkers. We horen onder meer van Turninus van Luik († 7 eeuw; feest 17 juli) en Fredegand van Deurne († begin 8 eeuw; feest 17 juli).

Toen Geertruida, de beroemde abdis van Nijvel († 659; feest 17 maart), van hen hoorde, haalde zij hen naar haar klooster met het verzoek daar aan de broeders en zusters les te komen geven in bijbeluitleg, liturgie en kerkgezang. Van Geertruida's moeder, Itta († 652; feest 8 mei), ontving Foilan een stuk grond even ten westen van Namen om er een nieuw klooster op te vestigen, het latere Fosses-la-Ville. In de nacht van 30 op 31 oktober van het jaar 665 op weg van Nijvel naar Fosses werd hij door tuig overvallen en gedood, en gewoon in de bossen achtergelaten.

De legende vertelt dat zijn broer Ultan van zijn dood vernam doordat hij een sneeuwwitte duif waar bloed van de vleugels drupte, ten hemel zag vliegen. Pas op 16 januari werd zijn lichaam gevonden en met veel plechtig vertoon bijgezet in de kloosterkerk van Fosses.

Zijn eerste levensbeschrijving, het zogeheten 'Additamentum Nivialense de Fuillano' (= 'Nijvels Nawoord over Foilan'), dateert reeds van kort na zijn dood. In de 10e en 11e eeuw verschenen nog andere levensbeschrijvingen. Hilinus van Fosses schreef een 'Vita Foillani metrica' (= 'Leven van Foillanus in dichtvorm') en het 'Liber miraculorum Foillani' (= 'Boek over Foillanus' wonderen').

In de Waalse plaats Fosses-la-Ville is de collegiale kerk St-Feuillen aan hem gewijd. Bij opgravingen in 1952 ter plaatse kwam onder de kerk een Romeinse villa aan het licht; deze diende als stut en fundament voor het houten kerkje dat Foilan er gebouwd moet hebben.

Hij is patroon van Fosses-la-Ville; een aantal Belgische parochies zijn naar hem genoemd. Er is een St-Foilankerk in de Duitse stad Aken, waar hij eveneens stadspatroon is; in vroeger tijden was hij dat ook van de stadsgarde. Daarnaast is hij patroon van Burgh-Castle in het Engelse Suffolk.