Uiteengaan van de Twaalf apostelen

† 40

Petrus met kaal hoofd en sleutel en banderol: 'Credo in Deum patrem omnipotentem creatorem caeli et terrae' (Ik geloof in God de almachtige Vader, schepper van hemel en aarde). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen, Nederland

Uiteengaan van de Apostelen; 40.

In de 13e eeuw ontstaat de legende van het uiteengaan van de apostelen. Naar men zegt gaat deze terug op het boekje ‘Rationale Officii Divini’ (= ‘Sieraad van het Goddelijk Officie’) van Wilhelmus Durandus. Daarin beschrijft hij hoe de apostelen nog één keer bij elkaar kwamen alvorens de wereld in te trekken om het evangelie te gaan verkondigen. Ieder werd uitgenodigd het evangelie dat hij ging preken, in één zin samen te vatten. Bij elkaar leverde dat de 12 Artikelen van het Geloof op.

Historisch staat vast dat de Geloofsbelijdenis nagenoeg werd opgesteld tijdens het Concilie van Nicea .

Op dat Concilie van Nicea (325) werd de geloofsbelijdenis (het zogeheten 'symbolum' = samenvatting van het geloof) vastgelegd, die met enkele lichte wijzigingen uit later tijd, tot op de dag van vandaag bij wijze van beaming van schriftlezing en predikatie in de christelijke kerken wordt gebeden.

Het beantwoordt aan een typische middeleeuwse manier van denken om het getal twaalf van de apostelen, te associëren met het getal 12 van de geloofsartikelen. Daarin vermoedde men een geheimvolle, goddelijke samenhang, ook al was men zich er terdege van bewust dat dit alles niet beantwoordde aan de historische gang van zaken.

Zo ontstonden afbeeldingen van de twaalf apostelen voorzien van een spreukband met daarop zijn specifieke regel uit de geloofsbelijdenis :

-1- (a) Ik geloof in God de almachtige Vader, (b) schepper van hemel en aarde…
-2- (a) en in Jezus Christus, zijn enige Zoon, (b) onze Heer…
-3- (a) die ontvangen is van de Heilige Geest, (b) Geboren uit de maagd Maria…
-4- (a) die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, (b) gestorven en begraven…
-5- (a) die nedergedaald is ter helle, (b) de derde dag verrezen uit de doden…
-6- (a) is opgestegen ten hemel, (b) zit aan de rechterhand van God, (c) de almachtige Vader…
-7- vandaar zal Hij komen oordelen, de levenden en de doden.
-8- Ik geloof in de Heilige Geest…

-9a- de Heilige katholieke kerk…
-10a- de gemeenschap van de heiligen, de vergeving van de zonden…

-9b- de Heilige katholieke kerk, de gemeenschap van de heiligen…
-10b- de vergeving van de zonden…

-11- de verrijzenis van het lichaam…
-12- en het eeuwig leven. Amen

Wie welke van de twaalf artikelen krijgt toebedeeld, wil nog wel verschillen.

In onderstaande tabel is gebruik gemaakt van de volgende voorbeelden:
. een fresco op de kooromgang in de kathedraal van Amiens (14e? eeuw)... afbeeldingen 25-36 ...
. een plafondschildering uit de Walburgiskerk van Zutphen (ca 1525)... afbeeldingen 1-12 ...
. panelen in de Mariakerk te Salzwedel (ca 1700) ... afbeeldingen 13-24 ...
. glasschilderkunst Église Notre Dame de Roscudom, Pont-Croix, Bretagne, Frankrijk (1889) ... afbeeldingen 38-49 ...
. een citaat uit het Duitstalige boek over Christelijke Iconografie van Detzel (1896).

Naam Amiens
14e eeuw?
artikel Zutphen
~ 1525
artikel Salzwedel
~ 1700
artikel Pont-Croix
1889
artikel Detzel
1896
artikel Andreas 2 2 2 2a 2 Barnabas - - - 11 - Bartolomeus 8 8 6 7 6 Filippus 7 7 5 4a 5 Jacobus jr (‘Mindere’) 6 4 9b 12 9b Jacobus sr (‘Meerdere’) 3 6 3 5a 3 Johannes 4 3 4 - 4 Judas Thad. 9a 11 11 9a 11 Matteus 12 9a 7 - 8 Matthias 10a 12 12 10b 12 Paulus - - - 3a - Petrus 1 1 1 1b 1 Simon Zeloot 11 10a 10b 8 10b Thomas 5 5 8 6b 7

Afbeeldingen

Andreas met Andreaskruis (en boek) en banderol: 'Et in Jesum Christum filium eius unicum domini nostri' (En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Andreas met Andreaskruis (en boek) en banderol: 'Et in Jesum Christum filium eius unicum domini nostri' (En in Jezus Chr…

Johannes zonder baard, met kelk en banderol: 'Qui conceptus est de spiritu sancto natus ex maria virgine' (Die ontvangen is van de H. Geest, geboren uit de maagd Maria). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Johannes zonder baard, met kelk en banderol: 'Qui conceptus est de spiritu sancto natus ex maria virgine' (Die ontvangen…

Jacobus de Mindere (Minor) met vollerstang en banderol: 'Passus sub Pontio Pilato crucifixus mortuus en sepultus' (Geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Jacobus de Mindere (Minor) met vollerstang en banderol: 'Passus sub Pontio Pilato crucifixus mortuus en sepultus' (Geled…

Thomas met winkelhaak en banderol: 'Descendit ad inferna tertia dia resurrexit a mortuis' (Nedergedaald ter helle, de derde dag verrezen uit de doden). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Thomas met winkelhaak en banderol: 'Descendit ad inferna tertia dia resurrexit a mortuis' (Nedergedaald ter helle, de de…

Jacobus de Meerdere (Maior) met reisstaf en schelp en banderol: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei Patris omnipotentis' (Is opgestegen ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Jacobus de Meerdere (Maior) met reisstaf en schelp en banderol: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei Patris omnipote…

Filippus met klein kruis (en boek) en banderol: 'Inde venturus est iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Filippus met klein kruis (en boek) en banderol: 'Inde venturus est iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oor…

ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Bartolomeus (niet met mes?) en banderol: 'Credo in spiritum sanctum' (Ik geloof in de Heilige Geest).

ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Matteus met lans (en boek) en banderol: 'Sanctam ecclesiam catholicam' (De Heilige katholieke kerk).

Simon met zaag (en boek) en banderol: 'Sanctorum communionem remissionnem peccatorum' (de gemeenschap van de heiligen, de vergeving van de zonden). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Simon met zaag (en boek) en banderol: 'Sanctorum communionem remissionnem peccatorum' (de gemeenschap van de heiligen, d…

Judas Thaddeus met zwaard (? niet met knots?) en boek en banderol: 'Carnis resurrectionem' (De verrijzenis van het lichaam). — ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Judas Thaddeus met zwaard (? niet met knots?) en boek en banderol: 'Carnis resurrectionem' (De verrijzenis van het licha…

ca 1450, Plafondschildering — Zutphen. Matthias met hellebaard en banderol: 'Vitam aeternum. Amen' (het eeuwig leven. Amen).

Petrus met onderschrift: 'Credo in Deum Patrem Omnipotentem Creatorem Caeli et Terrae' (Ik geloof in God de almachtige Vader, schepper van hemel en aarde). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Petrus met onderschrift: 'Credo in Deum Patrem Omnipotentem Creatorem Caeli et Terrae' (Ik geloof in God de almachtige V…

Andreas met onderschrift: 'Et in Jesum Christum Filium eius unicum Dominum Nostrum' (En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Andreas met onderschrift: 'Et in Jesum Christum Filium eius unicum Dominum Nostrum' (En in Jezus Christus, zijn enige Zo…

Jacobus de meerdere (Major) met onderschrift: 'Qui conceptus est de Spiritu Sancto natus ex Maria virgine' (Die ontvangen is van de H. Geest, geboren uit de maagd Maria). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Jacobus de meerdere (Major) met onderschrift: 'Qui conceptus est de Spiritu Sancto natus ex Maria virgine' (Die ontvange…

Johannes met onderschrift: 'Passus sub Pontio Pilato Crucifixus mortuus en sepultus' (Geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Johannes met onderschrift: 'Passus sub Pontio Pilato Crucifixus mortuus en sepultus' (Geleden heeft onder Pontius Pilatu…

Philippus met onderschrift: 'Descendit ad inferna tertia dia resurrexit a mortuis' (Nedergedaald ter helle, de derde dag verrezen uit de doden). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Philippus met onderschrift: 'Descendit ad inferna tertia dia resurrexit a mortuis' (Nedergedaald ter helle, de derde dag…

Bartholomeus met onderschrift: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei patris Omnipotentis' (Is opgestegen ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Bartholomeus met onderschrift: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei patris Omnipotentis' (Is opgestegen ten hemel, z…

Matteus met onderschrift: 'Inde venturus est Iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden). — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Matteus met onderschrift: 'Inde venturus est Iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en d…

ca 1700, Paneel — Salzwedel. Thomas met onderschrift: 'Credo in Spiritum Sanctum' (Ik geloof in de Heilige Geest).

Jacobus de Mindere (Minor) met onderschrift: 'Sanctam ecclesiam catholicam Sanctorum communionem' (De Heilige katholieke kerk de gemeenschap van de heiligen) . — ca 1700, Paneel — Salzwedel. Jacobus de Mindere (Minor) met onderschrift: 'Sanctam ecclesiam catholicam Sanctorum communionem' (De Heilige katholieke…

ca 1700, Paneel — Salzwedel. Simon met onderschrift: 'Remissionnem Peccatorum' (de vergeving van de zonden).

ca 1700, Paneel — Salzwedel. Judas Thaddeus met onderschrift: 'Carnis resurrectionem' (De verrijzenis van het lichaam).

ca 1700, Paneel — Salzwedel. Matthias met onderschrift: 'Vitam aeternum. Amen' (het eeuwig leven. Amen).

Petrus met sleutel en banderol: 'Credo in deum patrem omnipotentem creatorem caeli et terrae' (Ik geloof in God de almachtige Vader, schepper van hemel en aarde). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Petrus met sleutel en banderol: 'Credo in deum patrem omnipotentem creatorem caeli et terrae' (Ik geloof in God de almac…

Andreas met Andreaskruis en banderol: 'Et in jesum christum filium eius unicum domini nostri' (En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Andreas met Andreaskruis en banderol: 'Et in jesum christum filium eius unicum domini nostri' (En in Jezus Christus, zij…

Jacobus de Meerdere met reisstaf, schelp en banderol: 'Qui conceptus est de spiritu sancto natus ex maria virgine' (Die ontvangen is van de H. Geest, geboren uit de maagd Maria). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Jacobus de Meerdere met reisstaf, schelp en banderol: 'Qui conceptus est de spiritu sancto natus ex maria virgine' (Die …

Johannes met kelk, duiveltje en banderol: 'Passus sub pontio pilato crucifixus mortuus en sepultus' (Geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Johannes met kelk, duiveltje en banderol: 'Passus sub pontio pilato crucifixus mortuus en sepultus' (Geleden heeft onder…

Jacobus de Mindere met vollerstang en banderol: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei patris omnipotentis' (Is opgestegen ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Jacobus de Mindere met vollerstang en banderol: 'Ascendit ad celos sedet ad dexteram dei patris omnipotentis' (Is opgest…

Filippus met klein kruis en banderol: 'Inde venturus est iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Filippus met klein kruis en banderol: 'Inde venturus est iudicare vivos et mortuos' (Vandaar zal Hij komen oordelen de l…

< 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Bartolomeus met mes en banderol: 'Credo in Spiritum Sanctum' (Ik geloof in de Heilige Geest).

< 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Judas Thaddeus(?) met lans (niet met knots?) en banderol: 'Sanctam ecclesiam catholicam' (De Heilige katholieke kerk).

Matthias met bijl en banderol: 'Sanctorum communionem remissionnem peccatorum' (de gemeenschap van de heiligen, de vergeving van de zonden). — < 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Matthias met bijl en banderol: 'Sanctorum communionem remissionnem peccatorum' (de gemeenschap van de heiligen, de verge…

< 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Simon met zaag(?) en banderol: 'Carnis resurrectionem' (De verrijzenis van het lichaam).

< 1500, Wandschildeing grafmonument — Amiens. Matteus met zwaard en banderol: 'Vitam aeternum. Amen' (het eeuwig leven. Amen).

1889, glasschilderkunst — Pont-Croix. Petrus: 'Credo in Deum creatorem' ('Ik geloof in de Schepper')

1889, glasschilderkunst — Pont-Croix. Andreas: 'Et in Jesum Christum, unicum [filium]' ('En in Jezus Christus, de enige [zoon]')

1889, glasschilderkunst — Pont-Croix. Paulus: 'Qui conceptus de Spiritu S/o' ('Die ontvangen is van de H. Geest')

Afbeeldingen

Bronnen